Δεν με χαρίζω πουθενά

Πως να «υπερασπίζεστε» τον εαυτό σας !

Η διεκδίκηση των προσωπικών δικαιωµάτων είναι µια δεξιότητα που αναφέρεται στις διαπροσωπικές σχέσεις και όχι μόνο σε αυτές. Πρόκειται για την ικανότητα µετάδοσης στους άλλους των επιθυµιών, αναγκών και συναισθηµάτων σας χωρίς να προσβάλλονται τα δικαιώµατα των άλλων ή τα δικά σας.
Αναγνωρίζετε τα δικαιώµατά σας, ενώ ταυτόχρονα σέβεστε τα δικαιώµατα των άλλων. Πριν υπερασπίσετε τα προσωπικά σας δικαιώµατα, πρέπει να ξέρετε ποια είναι αυτά. Τα πιο βασικά, όσον αφορά τις διαπροσωπικές σχέσεις, είναι:
Το ∆ΙΚΑΙΩΜΑ:
Α) Να λέτε «όχι» χωρίς ενοχές.
Β) Να λέτε «δεν ξέρω», «δεν καταλαβαίνω», «δεν µε ενδιαφέρει» χωρίς ενοχές.
Γ) Να αλλάζετε γνώµη και στάση.
∆) Να κάνετε λάθη για τα οποία θα αναλαµβάνετε την ευθύνη.
Ε) Να έχετε δική σας γνώµη και άποψη, όπως και συναισθήµατα και να τα εκφράζετε όποτε χρειάζεται.
Στ) Να επιλέγετε ποιον και πότε θα βοηθήσετε.
Ζ) Να έχετε ιδιωτικές στιγµές.
Η) Να ερωτάτε και να ζητάτε από τους άλλους, κατανοώντας όµως και το δικό τους δικαίωµα να σας πουν «όχι».
Θ) Να διεκδικείτε τα δικαιώµατά σας χωρίς ενοχές.

Το να διεκδικείτε τα δικαιώµατά σας σηµαίνει ότι δεν υποτιµάτε τον εαυτό σας, αλλά ούτε και τους άλλους. Είναι άλλο πράγµα η διεκδικητικότητα και άλλο η παθητικότητα, η εχθρικότητα ή ο χειρισµός των άλλων. Με την παθητικότητα το άτοµο αποφεύγει συστηµατικά την σύγκρουση, την
αντιπαράθεση µε τους άλλους. Αποφεύγει την λήψη αποφάσεων και στοχεύει πάντα στην ευχαρίστηση των άλλων. Αν και σέβεται τα δικαιώµατα των άλλων, δεν νοιάζεται διόλου για τα δικά του.

Ο αντίθετος τύπος, ο «εχθρικός», διεκδικεί µε την συµπεριφορά του την υπερίσχυση των δικών του δικαιωµάτων (θέλει µόνο να νικήσει), αδιαφορώντας για τους άλλους.
Ο «χειριστικός» τύπος είναι έµµεσα διεκδικητικός: η επίθεσή του είναι καλυµένη. Αν και εµφανίζεται ως φιλικός και υποστηρικτικός, χρησιµοποιεί συναισθηµατικό (ή και άλλο) εκβιασµό και έτσι υποτιµά τα δικαιώµατα
των άλλων.
Αντίθετα, το άτοµο που διεκδικεί σωστά τα δικαιώµατά του: α) παραδέχεται τις προσωπικές δυνατότητες και αδυναµίες, τις προσωπικές ανάγκες, και αναλαµβάνει την ευθύνη των πράξεών του, αλλά ταυτόχρονα, β) αποδέχεται και παραδέχεται τα δικαιώµατα των άλλων.

∆ιεκδικητικότητα σηµαίνει: α) να αποφασίσετε τι θέλετε, β) να το ζητήσετε ξεκάθαρα αναλαµβάνοντας το σχετικό ρίσκο’, γ) να διατηρήσετε την ψυχραιµία σας (χρησιµοποιήστε δεξιότητες χαλάρωσης για να διατηρήσετε ή για να ξαναβρείτε την ηρεµία σας).

Γενικές οδηγίες
Όταν ετοιµάζεστε να διεκδικήσετε κάποιο δικαίωµά σας, να ζητήσετε ή να αρνηθείτε κάτι, χρήσιµα θα σας φανούν τα παρακάτω:
1) Προετοιµαστείτε ώστε τα επιχειρήµατά σας να είναι στέρεα. ∆εν είναι απαραίτητο να είναι εξαιρετικά επεξεργασµένα. Απλώς στέρεα-ξεκάθαρα. Συχνά, οι απλές εξηγήσεις και τα απλά αιτήµατα είναι πιο αποτελεσµατικά. Σκεφτείτε τα επιχειρήµατά σας εκ των προτέρων και οργανώστε τα έτσι ώστε να δηλώνετε µε σαφήνεια τι ζητάτε, τι θέλετε, πως νιώθετε.
Είναι χρήσιµο σε κάποιες περιπτώσεις, να κάνετε µια ‘πρόβα’ των επιχειρηµάτων σας πριν τα εκθέσετε. Ένας φίλος µπορεί να σας φανεί χρήσιµος. Όσο πιο πολύ σίγουρος/η αισθάνεσθε, τόσο πιο
αποτελεσµατικός/ή θα είστε. Κennerley (1995).
2) Συχνά, ένας καλός τρόπος για να αρχίσετε την επιχειρηµατολογία σας, είναι να χρησιµοποιήσετε µια φιλοφρόνηση ή να πείτε κάτι καλό, ώστε να µην προκαταβάλλετε τον άλλο αρνητικά. Π.χ. «Είναι µια καλή ιδέα, αλλά δεν νοµίζω ότι µπορεί να εφαρµοστεί εδώ.»
3) Μην ασκείτε αρνητική κριτική στο πρόσωπο, αλλά µόνο στη συµπεριφορά. Αναφερθείτε στην κατάσταση και όχι στην προσωπικότητα του άλλου.
4) Αποφύγετε τα πολλά λόγια, τις θεωρίες ή τις γενικολογίες. Να είστε σύντοµος και σαφής.
5) Μην περιµένετε οι άλλοι να αποδεκτούν αµέσως τις θέσεις σας. Μπορεί να προσπαθήσουν να υποβαθµίσουν τις προσπάθειές σας µε ποικίλους τρόπους, όπως π.χ., να σας πουν ότι έχετε άδικο και ότι τους στενοχωρείτε, ή να σας κάνουν ‘κήρυγµα’ ή να σας φωνάξουν και να σας προσβάλλουν ή κατηγορήσουν.
Βασικές τεχνικές
Υπάρχουν τρεις βασικές τεχνικές, χρήσιµες κατά την άσκηση της διεκδικητικής συµπεριφοράς:
1) Επιµονή: (ή η τεχνική του «χαλασµένου τηλεφώνου»). Συνήθως τα µη διεκδικητικά άτοµα αποδέχονται το «όχι» εύκολα ως απάντηση. Όµως, µια βασική τεχνική διεκδικητικότητας είναι η επιµονή και η επανάληψη του αιτήµατος ξανά (και ξανά, αν χρειαστεί), µε ηρεµία. Αν κάποιος δεν
δείχνει να συµµερίζετε το αίτηµά σας, χαλαρώστε και επαναλάβετε ήρεµα το µήνυµά σας, ώσπου ο άλλος ή να το αποδεχθεί ή να διαπραγµατευθεί µαζί σας. Επιµείνετε ακόµα και αν ο άλλος συµπεριφέρεται εχθρικά ή χειριστικά.
2) Παραδοχή της αλήθειας: Η διεκδικητική συµπεριφορά προκαλεί αρκετές φορές αρνητική κριτική εκ µέρους των άλλων, µε στόχο να κάνουν το διεκδικητικό άτοµο να νιώσει ενοχές και να αποσύρει το αίτηµα. Συχνά σε ό,τι λέγεται υπάρχει κάποιο στοιχείο αλήθειας, αλλά αυτό µεγιστοποιείται ή τραγικοποιείται, π.χ. «Συνηθισµένα τα βουνά από τα χιόνια! Πάντα αργείς... Είσαι εγωιστής, σε νοιάζει µόνο για τον εαυτό σου... ∆εν νοιάζεσαι διόλου για τους άλλους και τα προβλήµατά τους...» Στην πραγµατικότητα, το µόνο ίσως αληθινό είναι το «άργησες».
Παραδοχή της αλήθειας σηµαίνει να αποδεχθείτε την αλήθεια (και µόνο αυτή), π.χ. «Ναι, άργησα», και να επαναδιατυπώσετε ήρεµα και σταθερά την άποψή σας. Αυτό διατηρεί την κατάσταση ήρεµη και σας δίνει χρόνο να σκεφτείτε καθαρότερα.
3) ∆ιαπραγµάτευση: Ο στόχος της δικδικητικής συµπεριφοράς δεν είναι πάντα η νίκη, µε όποιο κόστος, αλλά η επίτευξη λύσης λογικής για όλες τις πλευρές. Αυτό σηµαίνει διαπραγµάτευση. ∆ιαπραγµατευτείτε αφού έχετε κατανοήσει τι ακριβώς διαπραγµατεύεστε, καθώς και τις θέσεις,
ανάγκες και επιθυµίες του άλλου, διατηρώντας τη χαλαρή σας στάση χρησιµοποιώντας τις τεχνικές που µάθατε, ξεκαθαρίζοντας τη θέση σας και επαναλαµβάνοντάς τη όσο χρειάζεται, αφού έχετε αποφασίσει
εκ των προτέρων τι σας συµφέρει και ποιος πιθανός συµβιβασµός θα ήταν αποδεκτός για εσάς.

Η διεκδικητική συµπεριφορά είναι µια πολύπλοκη δεξιότητα, της οποίας εδώ παρουσιάστηκαν µόνο κάποιες βασικές πλευρές, αν εξασκηθείτε όμως αρκετά στις πρακτικές που παρουσιάστηκαν, µπορείτε να ασκήσετε µια ορθή διεκδικητική συµπεριφορά. Προσέξτε, όµως, η συµπεριφορά σας να
είναι διεκδικητική και όχι εχθρική, χειριστική ή αποφευκτική!!
Από: ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Αναστασία Βαρσαμοπούλου-Ψυχολόγος